Matthias van Goch en het Keizerryk Japan

Met dank aan David Coppoolse

In het najaar van 1714 vertrok het Nederlandse fluitschip Arion vanaf het eilandje Dejima in de baai van Nagasaki richting Batavia. Een half jaar later spoedde de Japanse tolk Imamura Gen’emon Eisei, de vroegere assistent van de beroemde reiziger Engelbert Kaempfer, zich naar Nicolaas Joan van Hoorn, het opperhoofd van Dejima. Gen’emon had zojuist vernomen dat de Arion al snel na vertrek bij de Paracelsus-eilanden voor de kust van China in een vliegende storm was vergaan. Alle 81 opvarenden waren gevangengenomen door de Chinezen, maar bleken ongedeerd. Een van hen was de koopman Gerrit van de Voogt van de Werf, die Nederland enige tijd later veilig wist te bereiken. Hier kwam hij in contact met Matthias van Goch, die juist bezig was met het vertalen van Thomas Salmons Modern History, or The Present State of All Nations. Het hoofdstuk over Japan telt hierin slechts enkele tientallen pagina’s omdat recente kennis van dit gesloten en exotische land in Engeland zeer beperkt was. Nederlanders waren echter sinds het midden van de 17de eeuw de enige Europeanen die van de shoguns toestemming hadden gekregen om handel te drijven op het kunstmatige eilandje Dejima. In Nederland zag nu Van Goch zijn kans schoon om de oorspronkelijke bescheiden tekst van Salmon uit te breiden tot maar liefst 150 pagina’s, dankbaar gebruikmakend van alle informatie die hij uit eerste hand kreeg van Van Voogt. De tekst werd verrijkt met enkele prachtige gravures van J.C. Philips, o.a. van het waaiervormige Dejima (zie illustratie hieronder).

Van Gochs bewerking verscheen in 1729 bij de doopsgezinde uitgever Isaak Tirion als eerste deel in de reeks Hedendaegsche historie of Tegenwoordige staet van alle volkeren. Dit eerste deel is gewijd aan China, de Filippijnen, de Molukken & Makassar en Japan en verscheen in vier afzonderlijke afleveringen met aparte titelpagina’s. De laatste aflevering bevatte een algemene titelpagina; volgens het ‘berigt voor den boekbinder’ zouden de deeltitels vervolgens verwijderd moeten worden. Het hier afgebeelde exemplaar bevat nog de oorspronkelijke deeltitels, waarmee duidelijk wordt dat het deel over Japan al in 1728 verscheen. In het voorwoord van dit deel wijst Van Goch de lezer erop dat binnenkort bij Neaulme in Den Haag de Nederlandse vertaling zal verschijnen van Engelbert Kaempfers magnum opus The History of Japan, dat vlak daarvoor in Londen was gepubliceerd (1727). Dit betekent dat Van Gochs originele beschrijving van Japan enkele maanden eerder is verschenen dan Kaempfers De geschiedenis van Japan (1729), waarvoor de graveur Philips eveneens een frontispice leverde. Van Gochs beschrijving, gestoeld op primaire bronnen, is een relatief onbekende, maar belangrijke en vroege bijdrage tot de Europese kennis van het enigmatische Japanse eilandenrijk.

Thomas SALMON & Matthias van GOCH Hedendaegsche historie, of Tegenwoordige staet der volkeren […] Behelzende […] de keizerryken China en Japan,  als mede van de Ladrones, Filipynsche en Molukkische eilanden, en van Makassar. Amsterdam: Isaak Tirion, 1729.

Zie verder: Paul van der VELDE (red.) The Deshima Dagregisters. Their original tables of contents. Volume IV 1710-1720. Leiden: Intercontinenta, 1989, nr. 2.

Advertisements
Dit bericht werd geplaatst in Book History, Voyages of Discovery en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.