Het ryck der goden

In de zeventiende eeuw werd in de Nederlandse Republiek in vele publicaties het nieuwe heliocentrische wereldbeeld besproken. Interessant genoeg gebeurde dit niet alleen door in het Latijn schrijvende geleerden, maar evengoed door ontwikkelde burgers die in het Nederlands publiceerden. Door al deze publicaties was aan het eind van de zeventiende eeuw het geocentrische wereldbeeld goeddeels verdwenen, ongeacht het feit dat het heliocentrisme niet in overeenstemming was met de bijbel.

Het copernicaanse stelsel kun je op onverwachte plaatsen tegenkomen. Zo publiceerde de dominee Johannes Aysma in 1686 bij Timotheus ten Hoorn een fraai geïllustreerd boek met de titel Het ryck der goden, onder den eenige waare God. Hierin probeert de auteur aan te tonen dat alle goden van de klassieke mythologie vals zijn, en dat er maar een ware god is: de god van de bijbel. Dit streven was niet nieuw. In 1652 had Alexander Ross bijvoorbeeld een boek gepubliceerd met dezelfde strekking, getiteld Pasebeia, or the Viewer of the Religions of the World, waarvan ook verschillende Nederlandstalige edities verschenen.

De val van Icarus. Ets door Jan Luyken.

Opvallend is dat Aysma tevens kosmologische kwesties behandelt, zij het summier. Zo gaat hij in op de ideeën van Ptolemaeus, Copernicus, Brahe en Descartes. Tegen het stelsel van Copernicus brengt hij enkele technische bezwaren naar voren, maar het feit dat de leer indruist tegen de bijbel lijkt hem vreemd genoeg niet te storen. De voordelen van het copernicanisme lijken voor hem vooral praktisch van aard: “Het schynt in ons Oordeel het aldergrootste en krachtigste Argument, voor Copernicus te wesen, dat door sijn Gestel de Stil-standen en te Rug-gangen, van of uyt de Bewegingen der Planeten werden weg-genoomen: Sulks dat over deselven geen swaare Twist redenen kunnen vallen.” Bedoeld zijn  de ingewikkelde epicykels die in het stelsel van Ptolemaeus nodig waren om de retrograde bewegingen van planeten te kunnen verklaren. Copericus wist het aantal epicykels sterk te verminderen, maar niet geheel uit te bannen, want ook hij ging nog steeds uit van cirkelvormige banen. (Kepler zou later op het lumineuze idee komen dat de banen van planeten ellipsvormig zijn.)

Hoewel Aysma niet gezien kan worden als een belangrijk auteur, laat het Ryck der goden goed zien dat het bijbelse wereldbeeld langzaam maar zeker werd verdrongen door de nieuwe wetenschappelijke opvattingen.

Advertisements
Dit bericht werd geplaatst in Book History, Enlightenment en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s