De leerschool der wellust

Zoals bekend was de persvrijheid in de Nederlandse Republiek relatief groot. Amsterdam herbergde een grote variëteit aan religieuze sekten en filosofische dissidenten, die allemaal via de boekdrukkunst hun denk-beelden aan de man probeerden te brengen. Veel afwijkende ideeën werden (oogluikend) toegestaan – mits zij niet te spinozistisch waren. Uiteraard circuleerden in de Republiek ook boeken met een scabreuze inhoud. Hiertegen werd evenmin streng opgetreden. In 1669 werd weliswaar een plakkaat uitgevaardigd tegen het verspreiden van obscene literatuur, maar dit lijkt de productie nauwelijks  gestuit te hebben. Een enkele keer werd een boekverkoper beboet wegens het verspreiden van lascieve boekjes of aanstootgevende afbeeldingen, maar dit lijken uitzonderingen te zijn geweest. Desalniettemin verschenen gewaagde teksten vaak anoniem, en ook de boekverkoper verschuilde zich achter vage impressa als ‘gedrukt voor de liefhebbers’ of ‘tot Bolswaard, by Jan de Liefde’. Erotica levert dan ook vaak  allerlei boekhistorische  raadselsop, die lang niet altijd zijn op te lossen. Opvallend veel edities zijn bovendien geheel verloren gegaan.

De meeste pornografische teksten die in de Republiek circuleerden, waren vertalingen van buitenlandse werken; hier te lande verscheen maar weinig oorspronkelijke erotica. In Frankrijk daarentegen werden verschillende libertijnse teksten geschreven die tot de klassieken van de erotische literatuur zijn gaan behoren. Een van de bekendste is Academies des dames, geschreven door Nicolas Chorier (1612-1692). Dit werk verscheen  aanvankelijk in het Latijn (valselijk toegeschreven aan Luisa Sigea de Velasco), maar werd vooral populair in de Franse vertaling van 1680. De Academie is veel explicieter en onbeschaamder dan veel andere libertijnse geschriften uit dezelfde periode en loopt vooruit op het werk van de roemruchte Marquis De Sade. In zes dialogen wordt Octavia door Tullie ingewijd in de geheimen van de seksualiteit, beginnend met de Sapfische  liefde. Tijdens het leerproces, waarin ook het enculeren niet wordt geschuwd, ontwikkelt Octavia zich al snel tot een bedreven minnares.

Choriers pennenvrucht werd gedurende de gehele achttiende eeuw herdrukt en vertaald. Er is éen Nederlandse vertaling bekend, verschenen in twee delen onder de titel Akademie der dames, geïllustreerd met vier weinig schroomvallige gravures. Buisman noemt de titel in zijn Bibliografie van populaire prozaschrijvers van 1600 tot 1815 (nr 393). Hierbij verwijst hij naar een exemplaar van J.F.M. Scheepers (1894-1942). Dit werd in 1949 bij Beijers werd geveild, waar het werd verworven door de bibliofiel J.C. Versnel  (1899-1967). Deze offerde echter zijn gehele boekenbezit aan Jehova en liet zijn bibliotheek in 1959 veilen, inclusief de Akademie der dames. Via deze veiling kwam het terecht bij de bekende bibliofiele huisarts Bob Luza (1893-1980). Ook in 1960 werd nog een exemplaar geveild, maar het is niet helemaal duidelijk of dit hetzelfde was. Onlangs  doken de twee delen uit de collectie Luza opnieuw op, interessant genoeg afzonderlijk van elkaar. Zij werden op wonderbaarlijke wijze herenigd en zijn thans in het bezit van een bekend antiquariaat. Hier kan de liefhebber ze tegen een kokette prijs verwerven. De toekomstige koper heeft dan wel iets unieks in handen: dit is namelijk de enige set die van deze editie is overgeleverd.

Cf. Buijnsters, Libertijnse literatuur, p. 54. Buijnsters, Geschiedenis van de Nederlandse bibliofilie. Leemans, Het woord is aan de onderkant.

[Nicolas Chorier]
Akademie der dames. Of vermakelyke gesprekken van Alosia. Uit het Fransch vertaald.
Te Paphos, [ca. 1770]. 2 delen 8°
Collatie Deel 1: *4 A-P8 Q4; Deel 2: π1 A-M8 N4
Vingerafdruk Deel 1 000008 – a1 *2 $tw : a2 *3 rk – b1 A $ : b2 Q3 hy; Deel 2 000008 – b1 A b : b2 N5 $de$
Illustraties Vier gegraveerde illustraties buien de collatie.

Advertisements
Dit bericht werd geplaatst in Bibliophiles, Book History en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op De leerschool der wellust

  1. Marieke van Delft zegt:

    In het naar van 2013 heeft de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag de twee delen bij de bekende antiquaar tegen de kokette prijs verworven. Zie: http://blog.kb.nl/collecties/oude-drukken/opgewonden-raken-van-paphos.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s