‘De God der eere dondert’: dominee Van Herwaarden getroffen door de bliksem

Omslag van het Omstandig verhaal

In de namiddag van zondag 29 juli 1855 dreven uit het zuiden en het noordwesten twee onweers-wolken naar elkaar toe. Precies boven de hervormde kerk van Opheusden botsten zij op elkaar en veroorzaakten een hevig onweer. In de kerk predikte dominee Adrianus van Herwaarden juist over Mattheus 5 vers 27-32, maar werd door het donderend geraas ruw onderbroken. Verschillende gemeenteleden werd het bang te moede en al snel heerste er grote verwarring. De dominee sprak de gemeente echter troostend toe: “beseft toch dat wij ons overal en altijd in de hand Gods bevinden.”

Kort nadat hij deze woorden had uitgesproken, lichtte zijn voorhoofd op en werd de voet van de kansel uiteengespleten. De dominee bleef leven-loos liggen en al snel ontstond er hevige paniek. J. de Vletter, onderwijzer en voorzanger, had echter de helderheid van geest om de dominee van de kansel te tillen en een arts te ontbieden. Deze stelde vast dat de dominee was overleden en dat de bliksem de das aan de linkerzijde had verscheurd, de gesp onder de linkerknie had afgeslagen, en bovendien de linkerkous uiteengereten had.

Titelpagina van het Omstandig verhaal

De volgende dag kon de schade aan de kerk vastgesteld worden. De bliksem was waarschijnlijk via het uurwerk op de toren naar binnenge-drongen. Honderden leien en planken waren van de torenspits afgerukt. “Inwendig werd de makelaar omtrent 5 ellen opengereten en eene verzameling van ribben, deels uiteengeslagen en neergesmeten.” Het wijzerbord van de klok was sterk beschadigd en zwart geblakerd. Via de toren zal de bliksem zich een weg door de kerk hebben gebaand richting de preekstoel. Mejuffrouw IJ.W. Sipman, die ten oosten van de binnendeur gezeten was, verklaarde “eene aandoening op de linkerhand en arm bespeurd te hebben.” Op die hoogte was een stuk kalk uit de muur geslagen en achter haar zitplaats was de bliksem door een barst  “dwars door naar buiten gelsagen.”

De bovengenoemde J. de Vletter werd in de dagen na de ontzettende gebeurtenis gevraagd naar de precieze toedracht van de ramp. Dat was de reden dat hij hierover onder de titel Omstandig verhaal een boekje publiceerde bij de Wageningse uitgever G.H. van Hattum, waarvan de opbrengst bovendien bestemd werd voor de “vestiging van een tijdelijk, of wel tot eerste bijdrage van een blijvend Schoolfonds voor minvermogenden te Opheusden.” De boekjes waren te koop voor 25 cent en voorzien van de handtekening van De Vletter, die kennelijk bang was voor nadrukken. Aardig is ook dat het boekje een bedrukt omslag heeft. Vanaf de laatste helft van de achttiende eeuw werd het steeds gebruikelijker boeken met een bedrukt omslag te publiceren; dit zou uiteindelijk leiden tot de uitgeversband. Opvallend is dat de tekst in de twintigste eeuw twee keer is herdrukt: in 1951 verscheen een nieuwe editie, vermeerderd met een ‘viertal nagelaten leerredenen’, die in 1983 werd herdrukt.

J. de Vletter
Omstandig verhaal van de ontzettende gebeurtenis te Opheusden, op den 29 julij 1855. (De dood van Ds. A. van Herwaarden.)
Wageningen, G.H. van Hattum. 1855.
(193 × 130 mm): π2 [A]8; pp. [4] 1 2-16.

Cf. NNBW dl 7, 575-76.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Varia et curiosa en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s