Studeren in het boek met twee bladeren

Titelprent van 't Geheim

Vorig jaar was in Amsterdam de bekende en controversiële kunstenaar Romeyn de Hooghe (1645-1708) onderwerp van een overzichts-tentoonstelling. Bij de tentoonstelling verscheen een fraaie catalogus, Romeyn de Hooghe: de verbeelding van de late Gouden Eeuw, waarin onder andere een voorlopige short title-lijst‘ te vinden is van door De Hooghe geïllustreerde boeken. Deze lijst is samengesteld door Piet Verkruijsse en tevens online raadpleegbaar. Onlangs wees Verkruijsse in De Boekenwereld (vol. 26, nr 2) op de problemen die de samensteller van een dergelijke lijst tegenkomt. Zo zijn veel van de prenten van De Hooghe niet gesigneerd. Om toch alle boeken met illustaties van zijn hand te pakken te krijgen, zouden geïllustreerde boeken uit de periode waarin De Hooghe werkzaam was onderzocht kunnen worden. Via onderzoek naar stijlkenmerken zou op deze manier het oeuvre van De Hooghe uitgebreid kunnen worden. “Zelfs de meest doorgewinterde bibliograaf zal voor een dergelijke karwei terugschrikken”, merkte Verkruijsse op. Er is echter hoop.

Titelpagina van 't Geheim

De Hooghe werkte regelmatig samen met dezelfde uitgevers. Via onderzoek naar het fonds van deze uitgevers zou men meer boekillustraties van De Hooghe op het spoor kunnen komen. Verkruijsse wees er bijvoorbeeld op dat de etser gedurende een periode van zo’n 35 jaar regelmatig samenwerkte met de Amsterdamse uitgeversfamilie Ten Hoorn: Timotheus (1644-1715), Jan Claesz (1639-1714) en diens zoon Nicolaas (1674-1728). Via Timotheus ten Hoorn kwam ik op een titel die niet opgenomen is in de short title-lijst, maar hier misschien wel in thuis zou kunnen horen.

De Hooghe illustreerde verschillende zogeheten galanterieën zoals De gewaande klelie en Het leven en d’arglistige treken der courtisanen te Romen. Beide werken verschenen in 1680 en met name laatstgenoemde titel is sterk verwant aan een andere titel: ’t Geheim van ’t Fransche hof. Dit werkje verscheen eveneens in 1680 (de gegraveerde titelpagina vermeldt 1681) en wel anoniem ‘Tot Bolswaard, by Jan de Liefde’. Dit impressum is uiteraard gefingeerd. Frank Peeters heeft onderzoek gedaan naar Timotheus ten Hoorn en kwam ’t Geheim tegen in twee fondslijsten. Ten Hoorn had zich gespecialiseerd in de nichemarkt van het Nederlandstalig erotisch proza, en het is daarom goed mogelijk dat hij ook de uitgever van ’t Geheim is geweest.

't Geheim in contemporaine spitselband

De tekst is, zoals meer scabreuze teksten, vertaald uit het Frans en wordt (gedeeltelijk) toegegeschreven aan Roger Bussy de Rabutin (1618-1693), een auteur die zeventien jaar van zijn leven in de Bastille doorbracht. Het Franse origineel, Les amours des dames illustres de notre siècle, verscheen volgens het impressum ‘A Cologne’, maar is waarschijnlijk eveneens in Amsterdam gepubliceerd. Les amours is een bloemlezing van verschillende teksten, die voordien al zelfstandig verschenen en gedeeltelijk in de Republiek verboden waren omdat het Franse hof erin beledigd zou worden. De Nederlandse tekst bevat met zes verhalen en een afsluitend gedicht een selectie van Les amours. Het boek is verlucht met acht ongesigneerde etsen/gravures (en een titelprent), die stilistisch sterke verwantschap vertonen met de prenten in de eerder genoemde Gewaande klelie en Het leven en d’arglistige treken. Als ’t Geheim van ’t Fransche hof inderdaad door Timotheus ten Hoorn is uitgegeven, lijkt het niet onwaarschijnlijk dat De Hooghe, of iemand uit diens werkplaats, verantwoordelijk is geweest voor de illustraties. Hieronder vindt u links naar de afbeeldingen; men oordele zelf. Let bij de eerste illustratie op de man met twee linkerbenen. Men vergelijke de tweede illustratie met de titelprent van Het leven en d’arglistige treken.

 


[Roger Bussy de Rabutin e.a.]
’t Geheim van’t Fransche hof, of de minneryen der doorlugtige juffers van onze eeuw. Uit het Fransch vertaald, en met schoone kopere plaaten vercierd. Tot Bolswaard, by Jan de Liefde. 1680 (gegr. tp.: ’t geheym van ’t Fransche hof 1681).
Collatie 12°: A-Y12
Vingerafdruk 168012 – b1 A3 $de$ : *b2 Y5 het
Illustraties Buiten de collatie acht anonieme illustraties. Binnen de collatie een titelprent.
Literatuur Peeters 23. Buisman 631. Buisman V666. Scheepers II, 60. Gieles & Plak 91. Bepler e.a. Barocke Sammellust 120. Cf. Henk van Nierop e.a. (red.) Romeyn de Hooghe. De verbeelding van de late Gouden Eeuw. Zwolle/Amsterdam 2009.

Illustratie 1, Illustratie 2, Illustratie 3, Illustratie 4, Illustratie 5, Illustratie 6, Illustratie 7, Illustratie 8

 

 

 

Advertisements
Dit bericht werd geplaatst in Book History en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s