Henri Friedlaender

Nieuwjaarswens van Maria en Henri Friedlaender uit 1946. Vouwblad.

De typograaf en letterontwerper Henri Friedlaender (1904-1996) had in meerdere opzichten een interes-sante loopbaan. Hij werd geboren in Lyon als de zoon van een joodse vader en een Engelse moeder. In 1910 verhuisde het gezin naar Berlijn, waar Henri het gymnasium doorliep (hier leerde hij Fritz Landshoff kennen, die later bij Querido Exil-literatuur zou uitgeven). Na het examen koos hij niet voor een academische studie, maar ging in de leer bij een Berlijnse boekdrukkerij, terwijl hij zichzelf in zijn vrije tijd bekwaamde in de kalligrafie. Het werk in de drukkerij beviel hem echter niet en in 1925 besloot hij zich verder te ontwikkelen aan de beroemde Staatliche Akademie in Leipzig. Hierna werkte Friedlaender in verschillende bekende drukkerijen, eerst bij Jakob Hegner in Hellerau en later bij de Gebr. Klingspor in Offenbach am Main, die ook een bloeiende lettergieterij onderhielden.

Letterproef van lettergieterij Gebr. Klingspor (waarin een letter van Walter Tiemann te zien is)

In Offenbach, waar tegenwoordig het sympathieke Klingspor-Museum bezocht kan worden, was ook de ‘Schreibmeister’ Rudolf Koch (1876-1934) werkzaam. Koch werkte sterk vanuit een religieuze inspiratie en koesterde een voorliefde voor gotische lettervormen. (Hij zag er overigens ook geen been in spreuken van Adolf Hitler te kalligraferen.) Koch leidde een soort masterclass schrijven, waaraan ook Friedlaender schijnt te hebben deelgenomen. Voor Klingspor ontwierp Friedlaender bovendien de letterproeven van Kochs drukletters. In 1928 vertrok hij echter naar Hamburg, om hier bij Druckerei Hartung te gaan werken. Deze firma verliet hij al weer in 1929 om in dienst te treden van de nog altijd beroemde Offizin Haag-Drugulin (hier ziet u de firma aan het werk). In 1932 zag de typograaf zich echter gedwongen naar Nederland uit te wijken.

Exil-uitgave uit 1937, vormgegeven door Friedlaender

Door bemiddeling van boekverzorger S.H. de Roos (1877-1962) kon Friedlaender als ontwerper en artistiek adviseur aan de slag bij de Haagse drukkerij Mouton & co. Naast zijn werkzaamheden voor deze firma ontwierp hij vele boeken en stofomslagen voor de Exil-uitgeverijen Querido en Allert de Lange. Friedlaender werd echter door de geschiedenis achtervolgd: enkele jaren na zijn emigratie was hij ook in Nederland niet veilig meer. Tijdens de Tweede Wereldoorlog drukte hij clandestien enkele teksten, zoals een nieuwjaarswens in de vorm van een Nederlandse vertaling van een Talmoed tekst (zie De Jong nr 495). In de zomer van 1942 dook hij onder, om zo de oorlog te overleven. Blijkens een vermoedelijk door hemzelf gedrukt kaartje, dat hij kort na de oorlog in dankbaarheid rondstuurde, had hij zich 1018 dagen schuil gehouden.

Na de oorlog was Friedlaender werkzaam als docent typografie en kalligrafie. Zijn studenten waren onder andere Otto Treuman, Dick Dooijes en Huib van Krimpen. In 1950 besloot hij evenwel naar Israel te emigreren, om vandaar uit verder te werken aan het ontwerp voor een Hebreeuwse letter, waaraan hij in Nederland al was begonnen. De Hadassah zou in 1958 verschijnen bij lettergieterij ‘Amsterdam’. Hoewel Friedlaender dus maar relatief kort in Nederland heeft gewoond, heeft hij als typograaf en docent een belangrijk stempel gedrukt op de Nederlandse (boek)typografie.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Book History en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s