Handboek ter beoefening van de boekdrukkunst

Afbeelding van de vermeende uitvinder van de boekdrukkunst in Van Cleefs Handboek

Het heeft lang geduurd voordat technische informatie over de boekdrukkunst algemeen bekend raakte. Pas ruim twee eeuwen na de (Europese) uitvinding van de ‘zwarte kunst’ verscheen in 1683-84 het eerste drukkershandboek, getiteld Mechanick Exercises on the Whole Art of Printing, geschreven door Joseph Moxon. In de eeuwen daarna werden nog enkele tientallen andere drukkershandboeken gepubliceerd, waarin vele aspecten van het zet- en drukproces beschreven worden. Ook van belang is het zevende plaatdeel (1769) van de beroemde Encyclopédie van Diderot en D’Alembert, waarin fraaie afbeeldingen te vinden zijn die een goed beeld geven van het zetten en drukken in de achttiende eeuw (zie de afbeelding in de kop van dit blog). Dergelijke werken vormen onmisbare boekhistorische bronnen, die inzicht verschaffen in de manier waarop in het verleden boeken werden gemaakt.

Titelpagina van het oudste gedrukte Nederlandse drukkershandboek

Opvallend is dat pas in 1844 het eerste Nederlandse drukkershandboek verscheen. Dit  Handboek ter beoefening der boekdrukkunst in Nederland is geschreven door de boekdrukker en uitgever Pieter Marius van Cleef Jzn. Het boek begint, zoals meer drukkershandboeken, met een geschiedenis van de boekdrukkunst. In dit geval wordt de uitvinding van deze kunst uiteraard toegeschreven aan Laurens Janszoon Coster, die al vóór 1440 in Haarlem het drukken met losse, gegoten letters zou hebben ontwikkeld, dus veel eerder dan Gutenberg. Het boek bevat veel nog altijd nuttige informatie, zoals afbeeldingen van ingewikkelde formaatschema’s die onder andere voor bibliografisch onderzoek van belang kunnen zijn. Toch lijkt het boek commercieel geen succes te zijn geweest. Van Cleef bleef met een partij onverkochte exemplaren zitten, die hij later, vermoedelijk in 1856, als titeluitgave opnieuw op de markt bracht. Vandaag de dag is het boek niet erg zeldzaam; het is althans in vele wetenschappelijke bibliotheken te vinden.

Ex libris van A.W. Barten

Enkele jaren geleden wist ik zelf de hand te leggen op een exemplaar van de oorspronkelijke editie. Interessant genoeg bleek dit een ex libris te bevatten van A.W. Barten. Deze grafische deskundige was jarenlang directeur van de School voor de Grafische vakken in Utrecht, waar hij in 1942 afscheid nam. Hij bezat een fraaie bibliotheek die behalve vakliteratuur onder andere enkele incunabelen en postincunabelen bevatte. Barten paste zijn kennis toe in verschillende publicaties over de geschiedenis van de grafische techniek. Zijn levenswerk vormde een uitgebreide typografische encyclopedie waaraan hij decennia lang werkte, zonder haar evenwel te publiceren. De encyclopedie werd, samen met zijn bibliotheek, in 1960 ter veiling aangeboden door A.J. van Huffel’s Antiquariaat te Utrecht. De catalogus bevat 724 nummers, met als uitsmijter de encyclopedie in handschrift. In de veilingcatalogus wordt onder nummer 94 het Handboek beschreven, gebonden in half perkament. Interessant genoeg is mijn exemplaar echter gebonden in contemporain half leder. Kennelijk bezat Barten meerdere exemplaren.

[Pieter Marius van Cleef Jzn]
Handboek ter beoefening der boekdrukkunst in Nederland. Voorafgegaan van eene beknopte geschiedenis dezer kunst. Te ’s Gravenhage ter boekdrukkerij van P.M. van Cleef, Jz. 1844.
: π2 2π1 [1]8 2-168 [17]2; pp. [6], 259, [1].

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Book History en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s