De waardering van het stofomslag

In Museum Meermanno berust sinds enkele decennia een groot gedeelte van de bibliotheek van Matthieu René Radermacher Schorer (1888-1956). De collectie van deze Utrechtse jurist bestond voornamelijk uit moderne boekkunst en typografie. In 1998 waren de collectie en de verzamelaar  onderwerp van een rijk geïllustreerde (en aaibare) monografie. Behalve allerlei fraaie bibliofiele edities bezat Radermacher Schorer verschillende boeken die vooral vanwege de stofomslagen van ontwerpers als Paul Schuitema en Piet Zwart van belang zijn. De ‘minaar van het schoone boek’ liet deze omslagen echter zonder pardon in de prullenbak verdwijnen.

Ex libris van Rademacher Schorer door R. N. Roland Holst. Dit boekmerk bevindt zich overigens in een van de boeken die nooit in Meermanno zijn terechtgekomen: Joseph Roths Radetzkymarsch in een editie uit 1933 met band- en stofomslagontwerp van Georg Salter - het stofomslag ontbreekt uiteraard.

De moderne verzamelaar gruwt uiteraard van deze barbarij. Toch stond Radermacher Schorer in zijn kennelijke afkeer van stofomslagen niet alleen. In 1946 publiceerde bijvoorbeeld de grote typograaf Jan Tschichold (1902-1974) een opstel met de titel ‘Buchkunst und Graphik’. Aan het eind hiervan gaat hij kort in op het stofomslag, dat volgens hem niet echt bij het boek hoort. Sommigen bewaren het desalniettemin en zetten het boek mét stofomslag in de kast. ‘Ich begreife das noch, wenn der Einband dürftig oder gar häßlich ist; doch gehören Schutzumschläge in den Papierkorb, wie Zigarettenschachteln‘, meende Tschichold.

De laatste jaren is echter het besef gegroeid dat stofomslagen wel degelijk bij het boek horen en cultureel van belang zijn. Een mijlpaal vormt het werk van de Berlijnse antiquaar in ruste Jürgen Holstein. Sinds 2001, zo melden de flapteksten, is hij gepensioneerd; sindsdien is hij actief als uitgever en boekhistoricus. In 2003 publiceerde hij een prachtige monografie over Georg Salter, die honderden boekbanden en stofomslagen ontwierp. Twee jaar later werd deze monografie gevolg door het ronduit magistrale Blickfang. Hierin zijn honderden stofomslagen en boekbanden van Berlijnse uitgevers uit de periode 1919-1933 afgebeeld, vergezeld van uitgebreide documentatie.

BLICKFANG

Deze monografieën zijn vooral geschreven vanwege de kunsthistorische aspecten van het stofomslag. Maar de teksten op stofomslagen kunnen uiteraard eveneens van belang zijn. Zo schijnt Thomas Bernhard verantwoordelijk te zijn geweest voor de flaptekst van zijn debuutroman Frost (1963). Dit omslag moet dus beschouwd worden als onderdeel van zijn oeuvre. Flapteksten en dergelijke kunnen de receptie van teksten sterk beïnvloeden en zijn om die reden dan ook bestudeerd door de literatuurwetenschapper Gerad Genette, die hiervoor het begrip ‘paratext’ bedacht.

Umberto Eco heeft er terecht op gewezen dat paratextuele informatie (titelpagina, flaptekst met een samevatting van de inhoud, biografische informatie, aanprijzingen etc.) geen nieuw verschijnsel is. In de zeventiende en achttiende eeuw viel de flaptekst min of meer samen met de titelpagina, waarop in ellenlange zinnen de inhoud van het boek werd beschreven en aanbevolen. Vervolgens moest de lezer zich een weg banen door vele lofdichten alvorens bij de eigenlijke tekst aan te komen. In de loop der tijd heeft deze informatie zich langzamerhand verplaats van de binnenkant naar de buitenkant van het boek: eerst werd de band onderdeel van het boek en vervolgens het stofomslag. Er is dus alle reden om het boek mét het stofomslag in de kast te zetten.

Advertisements
Dit bericht werd geplaatst in Bibliophiles, Book History en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s