Koning alcohol en het zetduiveltje

In 2008 publiceerde de boekhistoricus Frans A. Janssen een interessant artikel over alcoholgebruik in de drukkerij. Uit verschillende bronnen blijkt dat het voor drukkers in de handpersperiode vaak niet eenvoudig was het alcoholgebruik van het personeel binnen de perken te houden. Zo verordonneerde Christoffel Plantijn dat er dagelijks slechts drie potten bier gedronken mochten worden. In het artikel worden verder verschillende (achttiende-eeuwse) memoires genoemd waaruit blijkt dat er inderdaad regelmatig gekanteld werd. Dit beeld wordt bevestigd door een andere interessante bron, die niet in het artikel genoemd wordt: Rules and Directions to be Observed in Printing-houses, in 1721 geschreven door de Schotse drukker James Watson (ca. 1660-1722) en gezet en gedrukt door diens leerlingen. Van het boekje is slechts een exemplaar bekend, dat bewaard wordt in de National Library of Scotland. Het bevat ‘General directions’, ‘Directions tot the compositors’ en ‘Directions to the pressmen’. Interessant is nu dat reeds de derde algemene regel het gebruik van alcohol betreft:

That no promiscuous Drinking be allowed: And no Person that, in Judgment of the Correctors or Overseers, is drunk, be permitted to work: And that all Drink-Money and Fines be immediately delivered to the Person whom the Master or Chapel shall appoint for that End, and put in the proper Box of the Printinghouse; which Box is to have Two different Locks and Keys, , one of which Keys is to be kept by the Master, and the other by such Person as the Chapel shall ordain. And if any Drink-money shall be uplifted and conceal’d by either Journeyman or Apprentice, the Person guilty shall be extruded the Printing-house, till he pay Triple of what he so concealed, or did not deliver to be put in the Box. Which Box is to be opened twice in the Year, viz. and the Money therein equally divided to Journeymen and Apprentice, at the Sight of the Master.

Van het boekje verscheen in 1988 in Greenock (The Black Pennel Press) een bibliofiele herdruk in een oplage van 200 exx.

Literatuur
Frans A. Janssen, ‘Alcohol in de drukkerij’, in: Idem, Goud en koper in de Boekenwereld. Amsterdam: Bert Bakker, 2008, p. 129-136.

Advertisements
Dit bericht werd geplaatst in Book History en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Koning alcohol en het zetduiveltje

  1. Arnold Fritz zegt:

    In Duitsland, waar ik in het begin van de jaren zestig opgeleid werd tot handzetter, was het drinken van bier heel gewoon. Je kan het vergelijken met de koffieconsumptie in Nederland. Zonder bier werd er min of meer niet gewerkt.

    Toen ik later in een Amsterdamse drukkerij werkte dronk ik een keer met een collega in het geheim een fles wodka leeg; dit in verband met onze verkoudheid. We maakten een tijdschrift voor de Broederschap van Notarissen en die mensen hadden dan ook nog nooit zulke warrige drukproeven ontvangen.

    P.S. Dit alles was nog in het loodtijdperk.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s